Rozwój emocjonalny dziecka

Rozwój emocjonalny obejmuje odczucia względem innych i samego siebie. Wraz z intensywnym rozwojem intelektualnym, motorycznym i społecznym postępuje rozwój emocjonalny przedszkolaka.

Maluchy w okresie średniego dzieciństwa coraz lepiej rozeznają się w szerokim spektrum własnych reakcji emocjonalnych oraz potrafią trafnie rozpoznać i zrozumieć emocje innych osób. Wiek przedszkolny cechuje też rozwój wyobraźni, a wraz z nią pojawiają się specyficzne lęki przed wyimaginowanymi czarownicami, smokami i potworami. Młodsze dzieci przedszkolne potrafią właściwie oceniać przyczyny podstawowych reakcji emocjonalnych. Wraz z wiekiem maluchy uczą się, że dany stan emocjonalny w dużej mierze zależy od samopoczucia i stanu psychicznego, a nie otoczenia. Dzieci przedszkolne potrafią też trafnie odczytywać sygnały niewerbalne i na bazie zewnętrznych przejawów emocji (mimiki, mowy, gestów) przewidzieć zachowanie rówieśników podczas zabawy. Pojawiają się też zmiany w sposobie przeżywania i wyrażania emocji. Obok przejawów fizjologicznych, jak np. czerwienienie się czy pocenie, obserwuje się wiele ruchowych oznak emocji, np. klaskanie, podskoki. Pod wpływem oddziaływań wychowawczych następuje ograniczenie ekspresji emocji negatywnych, zwłaszcza strachu i gniewu. Około 2.-3. roku życia pojawiają się takie emocje, jak wstyd, wina, duma, zazdrość czy zakłopotanie. Każdy z tych stanów znajduje odzwierciedlenie w postawie dziecka, np. kiedy jest z siebie dumne, pręży pierś do przodu, a kiedy czuje się winne, spuszcza głowę na dół.

Nowe emocje powstają wskutek kontaktów z otoczeniem, które są istotne dla samooceny dziecka i oceny dokonywanej przez innych. Rozwój obrazu własnej osoby, a zwłaszcza osobistych ideałów dziecka, wpływa na rozwój poczucia wstydu. Od 2. roku życia zaznacza się wyraźny wzrost zdolności i skłonności do mówienia o emocjach, nazywania ich i refleksji nad nimi. Dzięki temu dzieci mogą dzielić się swoimi doświadczeniami i pozostawać w intymnych kontaktach z innymi osobami. Małe dzieci są zdolne do pomagania i dzielenia wspólnych przeżyć, kiedy dostrzegą innych w kłopocie. Zdolność empatii doskonali się wraz z rozwojem intelektualnym i umiejętnością przyjmowania perspektywy innych ludzi. Okres przedszkolny to także czas specyficznych lęków rozwojowych, związanych z bujną wyobraźnią maluchów, która podpowiada dziwne obrazy, tworząc wizje potworów ukrytych pod łóżkiem albo duchów schowanych w kratkach wentylacyjnych. Może pojawić się też lęk przed ciemnością, burzą, zwierzętami albo bunt w sytuacji rozłąki z matką (tzw. lęk separacyjny).